Yenidoğan sarılığı, kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sırasında açığa çıkan bilirubin isimli maddenin vücuttan yeterince uzaklaştırılamayarak kanda birikmesi sonucu ortaya çıkan bir klinik durumdur. Bu birikim, göz beyazlarında ve ciltte sarı bir renk değişimi ile belirgin hale gelir. Normalde bilirubin, karaciğer tarafından işlenerek safra yoluyla vücuttan atılır; ancak bu süreçteki bir aksaklık, bilirubinin dokularda ve organlarda birikmesine yol açabilir. Özellikle beyin dokusunda birikmesi, kalıcı ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Yenidoğanlarda karaciğer ve sindirim sistemi tam olarak gelişmediğinden, sarılık oldukça yaygındır. Sağlıklı doğan her 10 bebeğin 6’sında ve prematüre doğan her 10 bebeğin 8’inde sarılık görülebilir. Her ne kadar çoğu durumda sarılık ciddi bir sağlık sorununa işaret etmese de bazı durumlarda altta yatan problemler daha ciddi sonuçlara yol açabilir. Araştırmalar, sarılık gelişen her 20 bebekten birinin tedaviye ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.

Yenidoğan Sarılığı Neden Olur?

Bilirubin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijen taşımaktan sorumlu hemoglobin molekülünün parçalanması sırasında üretilir. Normalde, karaciğer bu maddeyi işleyerek safra yoluyla dışkı ve idrarla vücuttan atılmasını sağlar. Ancak bu sürecin herhangi bir aşamasında aksama olursa bilirubin kanda birikir. Bu birikim önce gözlerde ve ciltte sarı bir görünüm oluşturur. Yenidoğanlarda sindirim ve karaciğer işlevlerinin tam gelişmemiş olması, sarılık gelişimine zemin hazırlar. Bunun dışında aşağıdaki durumlar da yenidoğan sarılığına yol açabilir:

Anne Sütü Sarılığı: Anne sütündeki bazı maddeler, bilirubinin bağırsaktan emilimini artırabilir ve bu durum sarılığın daha uzun süre devam etmesine neden olabilir.
Prematürite: 37. haftadan önce doğan bebeklerde organ gelişimi yeterli seviyede olmadığından, karaciğer ve sindirim sistemi bilirubini yeterince işleyemez. Bu nedenle prematüre bebeklerde sarılık sık görülür.
Gelişme Geriliği: Anne karnında organ gelişiminde sorun yaşayan bebeklerde sarılık gelişme riski daha yüksektir.
Kan Uyuşmazlığı: Anne ile bebeğin kan gruplarının uyuşmaması durumunda, doğum sırasında bebeğin kırmızı kan hücreleri yıkıma uğrayabilir ve bu da bilirubin üretimini artırarak sarılığa yol açabilir.
Enfeksiyonlar: Yenidoğanlarda sepsis gibi ciddi enfeksiyonlar sırasında sarılık görülebilir.
Safra Yolu Hastalıkları: Doğuştan safra yollarının eksik olması gibi durumlar bilirubinin atılmasını engelleyerek ciddi sarılık tablosuna neden olabilir.
Kanama: Doğum sırasında veya sonrasında oluşan iç kanamalar, dokularda biriken kanın metabolize edilmesi sırasında aşırı bilirubin üretimine neden olabilir.
Kan Hastalıkları: Akdeniz anemisi veya orak hücreli anemi gibi genetik rahatsızlıklar, kırmızı kan hücrelerinin yıkımını artırarak sarılık gelişimini tetikleyebilir.
Enzim Eksiklikleri: Kırmızı kan hücrelerinin hasar görmesini önleyen bazı enzimlerin eksikliği, sarılığın şiddetini artırabilir.

Yenidoğan Sarılığı Belirtileri Nelerdir?

Yenidoğanlarda sarılık genellikle hayatın 2 ile 4. gününde belirgin hale gelir. Sağlıklı bebeklerde sarılık seviyesi genellikle 3 ile 7. günlerde zirve yapar ve bir hafta içinde kaybolur. Ancak altta yatan ciddi sağlık problemleri mevcutsa, sarılık doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde gelişebilir ve bu durum dikkatle ele alınmalıdır. İlk hafta içinde azalmayan ve 2 haftadan uzun süren sarılıklarda mutlaka altta yatan nedenlerin araştırılması gerekir. Kan bilirubin düzeyinin çok yükselmesi durumunda bu madde beyin dokusunda birikebilir ve kalıcı hasara yol açabilir. Kernikterus olarak bilinen bu durum, ciddi ve önlenmesi gereken bir tabloya işaret eder. Aşağıdaki belirtiler varsa, sarılık patolojik olarak değerlendirilir ve derhal müdahale gerektirir:

• Hayatın ilk 24 saatinde gelişen sarılık
• Hızla artan ve vücuda yayılan sarılık
• 38 derece ve üzerinde ateşin eşlik etmesi
• Beslenme güçlüğü, emme sorunları
• Halsizlik, çevreye ilgisizlik
• Yüksek frekansta ağlama nöbetleri

Yenidoğan Sarılığı Tanısı Nasıl Konur?

Sarılık tanısı genellikle fizik muayene ile konur. Ancak kandaki bilirubin düzeyinin ölçülmesi, tedavi gerekliliğini belirlemek açısından önemlidir. Bilirubin iki formda bulunur: direkt ve indirekt. Bu ölçüm, karaciğer veya safra yollarıyla ilişkili sorunları anlamak için hekime önemli bilgiler sağlar. Gerekli durumlarda, kan ve idrar tahlilleri ile beyin ve karın ultrasonu gibi ileri tetkikler yapılabilir.

Yenidoğan Sarılığı Tedavisinde Neler Yapılır?

Fizyolojik nedenlere bağlı hafif sarılıklarda genellikle tedaviye gerek yoktur. Anne sütüyle düzenli beslenme, sarılığın 2 hafta içinde kendiliğinden geçmesini sağlar. Ancak ciddi bilirubin yüksekliği durumunda veya patolojik sarılık vakalarında ek tedaviler uygulanır. Tedavinin amacı, kandaki bilirubin düzeyini düşürmektir.

Fototerapi adı verilen tedavide özel dalga boylarına sahip ışıklarla bilirubinin kimyasal yapısı değiştirilir ve vücuttan atılımı kolaylaştırılır. Daha ciddi vakalarda ise exchange transfüzyon yöntemi kullanılır. Bu yöntemde, bebeğin yüksek bilirubin içeren kanı taze kanla değiştirilir. Tedavi süresince bebeğin yoğun bakımda yakından izlenmesi gerekir.